قسمت سوم بازرسی مخازن تحت فشار: نقشه خوانی

نقشه خوانی:

یک بازرس باید بتواند براحتی یک نقشه را مطالعه کند و در طول ساخت آن را جهت کنترل بکار گیرد. بهترین کسی که می تواند عیوب نقشه را کشف کند بازرس است چرا که اغلب مهندسین طراح در دفاتر مهندسی مشغول طراحی هستند و کمتر به کارگاه ساخت سر میزنند.

اکثر مهندسین واحد نقشه کشی صنعتی را در دانشگاه گذرانده اند و با آن آشنایی کامل دارند.البته کسب مهارت در نقشه خوانی مستلزم تجربه در پروژه های ساخت است.

همانطور که میدانید یک نقشه دارای فرمت خاصی است که معمولا رعایت میشود .

جزئیات یک نقشه شامل موارد زیر میشود:

نام شرکت کارفرما

نام شرکت پیمانکار

نام شرکت سازنده

شماره سفارش خرید

عنوان نقشه

تعداد قطعات با شماره های آن

جداول لیست مواد و داده های طراحی

مراجع نقشه (اسنادی که در طراحی نقشه مخزن از آنها استفاده شده است.)

شماره رویژن (نسخه) نقشه به انضمام نام اشخاص طراح و تایید کنندگان آن(در صورت لزوم تاریخچه تمامی نسخه ها)

 

معمولا در نقشه های مربوط به مخازن تحت فشار یک نمای کلی وجود دارد و هر جا که لازم باشد جزئیات آن در همان نقشه یا صفحه دیگر آن آورده می شود. همچنین جهت سهولت در بازرسی جوش ،جدول مشخصات جوش و اتصالات در نقشه کلی درج میشود.

 

نکته : بازرسان جهت خواندن و تفسیر سیمبولها/ علائم اختصاری جوشکاری ها به استاندارد AWS A2.4 مراجعه نمایند. لینکهای مفید در این زمینه را در زیر ببینید.

 

http://www.aws.org/technical/errata/A2.4errata.pdf

http://www.engineersedge.com/weld/weld_symbols.htm

http://www.engineersedge.com/weld_design_menu.shtml

http://www.engineersedge.com/weld_symbol.htm

نوزدهمین نمایشگاه بین المللی کتاب تهران

آدرس سایت: http://www.tibf.co.ir

از قابلیت های این سایت ،جستجوی کتاب مورد نظر می باشد که اطلاعاتی از قبیل قیمت، ناشر و سال انتشار و دیگر اطلاعات موردنیاز را میتوان در آن یافت.

جستجوی پیشرفته کتابها

کتابهای موجود در نمایشگاه مربوط به مخازن تحت فشار

 

قسمت دوم بازرسی مخازن تحت فشار --- سیستم کنترل کیفی

یک بازرس به تنهایی قادر به نظارت بر کلیه مراحل تولید نیست بلکه باید درون یک تیم کنترل کیفی که تقسیم وظایف بر اساس توانایی های آنها صورت گرفته ، قرار گیرد.

خوب تا اینجا منظور من از بازرس ، به طور کلی ناظر کنترل کیفی بود چه بازرس کارفرما یا بازرس کارگاه (پیمانکار).

در این قسمت میخواهم یک سیستم کنترل کیفی (Quality Management System) را طبق آنچه که در شرکتهای سازنده امریکایی(همچون ABS) به اجرا گذاشته میشود را توضیح دهم.

این سیستم کنترل کیفی شامل یک سری پرسنل ،اسناد ، مدارک و پروسیجر، استانداردهای مورد استفاده جهت طراحی ، ساخت و بازرسی و یک سری آزمونها و تستها می باشد که بطور خلاصه در ادامه مبحث هر کدام تشریح شده اند:

 

پرسنل مورد نیاز:

-         مدیر کنترل کیفیت

-         بازرسان کنترل کیفیت

-         بازرسان جوش

-         پرسنل تستهای غیر مخرب

دپارتمان کنترل کیفی بوسیله مدیر کنترل کیفیت رهبری شده که خود بوسیله بازرسان کنترل کیفیت ، بازرسان جوش و کنترل کننده های اطلاعات و مدارک همراهی می شود.

گروه بازرسان داخلی ، در حین ساخت بازرسی چشمی و ابعادی و دیگر مراحل بازرسی را به انجام می رسانند در حالی که تستهای غیر مخرب ممکن است توسط یک سازمان فرعی تایید شده (Qualified) انجام شود.

یکی از وظایف مدیر کنترل کیفی مرور مدارک تاییدیه و سوابق قبلی پرسنل NDT ( که مجاز بوده و دارای Level II یا III هستند ) می باشد.

در بعضی از سیستم های کنترل کیفی امکان دارد که یک شخص کار هر یک از بازرسان کنترل کیفی و بازرسان جوش را به تنهایی انجام دهد که در این صورت بازده این سیستم کمتر میشود.

در اکثر پروژه ها ممکن است مهندسین کنترل کیفی در کارگاه ساخت(workshop) و یا در محل نصب و احداث تجهیزات ساخته شده (on-site) حضور داشته باشند که در این صورت هر کدام جهت بهتر انجام شدن کار از نیروهای بازرسی کنترل کیفی و بازرسی جوش استفاده میکنند.

در ذیل چارت سازمانی دپارتمان کنترل کیفی را مشاهده میکنید.

شرح وظایف بازرسان کنترل کیفی و بازرسان جوش خود مبحث طولانی است و در این مقول بنده میخواهم که این مبحث را به شرح وظایف آنها در ساخت مخازن تحت فشار خلاصه نمایم.

انواع بازرسی های مربوط به ساخت مخازن تحت فشار را میتوان به موارد زیر خلاصه نمود:

-         مطالعه و مرور نقشه ها و دستورالعمل های تست

-         بازرسی مواد اولیه(ورق،فلنج،لوله،پیچ و مهره و ...)

-         بازرسی ابعادی(برش ورقهای فلزی)

-         بازرسی قبل از جوش(مونتاژ)، بازرسی لبه های اتصال

-         بازرسی چشمی جوش

-         بازرسی ابعادی AS-Built (ابعاد نهایی مخزن)

-         بازرسی سندبلاست و رنگ(Dry Film Thickness=DFT)

-         بازرسی قبل از تحویل نهایی مخزن

مدارک مورد نیاز که باید همیشه در دسترس بازرس کنترل کیفی باشد شامل موارد زیر میشود:

-         راهنمای QC

-         برنامه کاری QC (QC Plan)

-         چک لیست ها (فهرست بازبینی)

-         نقشه های ساخت(shop drawings)

-         نقشه های نقاط تستهای غیر مخرب(NDT Map)

-         دستورالعمل های تستها

-         Travelers (برگه ای جهت برچسب زدن به مواد که همراه مواد در پروسه تولید جابجا شده و شامل اطلاعات شماره آیتم و شماره سفارش و تعداد میباشد.)

-         دفتر ثبت صلاحیت جوشکاران

-         WPS , PQR (دستورالعمل جوشکاری)

-         دفتر ثبت بازرسی چشمی جوش

-          M.T.C(Material Test Certificate) یا برگه گواهینامه تست مواد

-         گزارشات NDT,DT

-         دفتر ثبت عملیات حرارتی

-         گزارشات تستهای نیوماتیک و هیدروستاتیک

-         دفتر ثبت ابعاد As-Built

-         M.D.R(Manufacturer’s Data Report)

نگران نباشید. تمام این موارد کاملا توضیح داده خواهد شد.

 

و اما استانداردها و کدهایی که باید در اختیار بازرس کنترل کیفی قرار داده شود شامل استانداردهای مربوط به طراحی و ساخت مخازن تحت فشار و استانداردهای جوشکاری و همچنین استانداردهای مواد میباشد که مشتمل بر موارد ذیل است:

 

-         ASME SEC II PARTS A,B,C & D (مشخصات مواد پایه و مواد مصرفی جوشکاری)

-         ASME SEC V (تستهای غیر مخرب)

-         ASME SEC VIII DIV 1 & 2 (استاندارد طراحی مخازن تحت فشار)

-         ASME SEC IX (دستورالعمل جوشکاری)

-         TEMA (استاندارد طراحی مبدلهای حرارتی)

-         API – 661 (استاندارد طراحی کولر ها و هیترهای هوا)

-         API – 650 (مخازن ذخیره)

-         API SPECIFICATION 5L (لوله های 5L)

-         API – 1104 (جوشکاری خطوط لوله)

-         AISC

-         JIS(FERROUS METALS SPECIFICATION)

-         BS – 5500 (ساخت مخازن تحت فشار)

-         BS – 5950

-         BS – 4360

-         BS – 729

-         DIN (MATERIAL SPECIFICATION)

-         AWS D 1.1

 

در اغلب پروژه ها به غیر از استانداردها ،مدارک و اسناد دیگری یافت میشود که اصولا با توجه به خصوصیات پروژه و موقعیت مکانی احداث تجهیزات آن تهیه می شود که به آن مشخصات پروژه یا Project Specification و یا به اختصار Spec میگویند.

یک بازرس باید استانداردها را بخوبی بداند و در صورت امکان آنرا تفسیر کند و قبل از ساخت، اسناد مربوط به مشخصات پروژه را کاملا مطالعه نماید.

بازرسی و نظارت بر کنترل کیفی ساخت مخازن تحت فشار

بازرسی و نظارت بر کنترل کیفی ساخت مخازن تحت فشار

(Pressure vessel inspection)

مقدمه:

قبل از هر چیزی، بازرس باید با نحوه کارکرد و قسمتهای مختلف مخازن تحت فشار (Pressure vessels) که یکی از تجهیزات پر کاربرد صنایع نفت ، گاز و پتروشیمی است، آشنا شود.

 

 

مخازن تحت فشار چگونه مخازنی هستند؟

مخازن(ظروفی) که حاوی سیالات (مایع یا گاز) تحت فشار بالاتر از 100 کیلو پاسکال(یک بار) هستند. اینگونه مخازن به دو گونه Fired همچون دیگهای بخار(بویلرها) که مخزن از طریق کوره یا مشعل گرم میشود و Unfired مثل مخازن اکسیژن و هیدروژن طبقه بندی میشوند.

مثالهای مختلفی از مخازن تحت فشار را در صنایع مختلف همچون برجهای تقطیر در پالایشگاههای نفت و پتروشیمی ها و همچنین مخازن راکتور هسته ای در نیروگاههای هسته ای می توان نام برد.

 

مخازن تحت فشار برای اینکه کارکردی ایمن داشته باشند در فشار و دمای ویژه ای طراحی میشوند که اصطلاحا فشار طراحی (Design pressure) و دمای طراحی (Design temperature) گفته میشود. طراحی و ساخت اینگونه تجهیزات تحت فشار بدون اصول و استفاده از کدها و استانداردهای طراحی بسیار خطرناک و حادثه آفرین خواهد بود.

به همین خاطر، جهت طراحی و تایید آن از استانداردهای رایجی همچون استاندارد امریکایی ASME Boiler and pressure vessel code(BPVC) و یا استاندارد انگلیسی BS PD 5500 (Pressure vessel code) استفاده میگردد.

بازرس باید با هر یک از استانداردهای مربوطه آشنایی داشته باشد و در صورت لزوم بتواند قسمتهای مختلف استانداردها را تفسیر نماید.

 

همانگونه که اشاره شد شکل مخازن میتواند بصورت کروی و یا استوانه ای طراحی شود. بدون در نظر گرفتن شکل مخازن، جرم مخازن تحت فشار رابطه مستقیم با حجم و فشار آن دارد. در زیر رابطه جرم مخازن تحت فشار کروی را میبینید:

که در آن M جرم ،  p فشار، V حجم، d دانسیته ماده بکار رفته در مخزن و s حداکثر تنش کاری که آن ماده میتواند تحمل کند میباشد. اشکال دیگر در مقایسه با شکل کروی عدد ثابت بزرگتر از 2/3 دارند. در اینجا 2/3 را ثابت مربوط به شکل مخزن مینامند.

 

بطور مثال در نظر بگیرید برای یک موشک میخواهیم یک محفظه سوخت از هلیم تحت فشار طراحی کنیم بگونه ای که کمترین جرم یا وزن را داشته باشد.

خوب ،همانطور که گفتم باید از شکل کروی با ضریب عددی 2/3 استفاده کنیم تا کمترین جرم را داشته باشیم.همین طور از الیاف کربنی که دانسیته کمی دارند جهت تامین مواد مخزن (حداقل d/s) و هلیم سرد (حداقل M/PV) .

 

خوب به نظر شما طراحی به همین سادگی است.

ساده نیست! شاید تعجب کنید اگر بگویم که ساده تر از آن چیزی است که شما فکرش را بکنید. امروزه برنامه های نرم افزاری مختلفی در دسترس کاربران میباشد که میتوان رایج ترین آنها را نام برد همچون PVElite و Compress .که به سادگی میتوان مخازن بسیار پیچیده ای را با آنها طراحی نمود.

همانطور که میدانید صحبت از هر چیزی ساده است ولی عمل کردن و انجام آن سخت تر. و اینجاست که وظیفه یک بازرس و ناظر بخوبی آشکار میشود.

بازرس و گروههای مرتبط با کنترل کیفی ، باید با مراحل ساخت آشنا باشند و بدانند در هر مرحله از پروسه ساخت چه وظیفه ای دارند و چه چیزهایی را باید کنترل کنند تا محصول مطابق با استاندارد و داده های طراحی تولید شود.

در جلسات آتی در مورد یک سیستم مدیریت کیفی موثر صحبت خواهم کرد.

 

قسمتهای مختلف یک مخزن تحت فشار:

 

در شکل زیر بخشهای مختلف یک مخزن تحت فشار را میبینید که بعدا در طی جلسات مفصلا راجع به آن بحث خواهد شد.

 

 

 

لینک تصویر

یازدهمین نمایشگاه بین المللی نفت، گاز و پتروشیمی (OIL SHOW 2006)

وب سایت :
www.iran-oilshow.com

 

زمان برگزاری :

   1385/02/03 - 1385/01/31

 

برگزار کننده :

روابط عمومی شرکت ملی نفت ایران

 

حضور گسترده شرکتهای خارجی در یازدهمین نمایشگاه بین المللی نفت ، گاز و پتروشیمی امسال چشمگیر بود بطوری که 23 کشور جهان شامل ترکيه، انگلستان، سوئد، ايتاليا، اتريش، هلند، آذربايجان، آلمان، فرانسه، اسپانيا، امارات، سوييس، چين، کانادا، روسيه، ژاپن، هند، بلژيک، کره جنوبي، نروژ، فنلاند، استراليا و اکراين در این نمایشگاه حضور داشتند.

 

 

حضور شرکتهای داخلی بخصوص شرکتهای وابسته به شرکت ملی نفت ایران بسیار تاسف برانگیز بود بطوری که در مقایسه با شرکتهای خصوصی هیچ چیز قابل ارائه نداشتند و این برای شرکت ملی نفت ایران (بخصوص روابط عمومی شرکت ملی نفت) باید موضوع جدی تلقی شود و بدنبال عوامل و مسبب های آن بود.

البته شاید بتوان یکی از عوامل این مسئله را موضوع جابجایی شرکتهای نفتی دانست که اکثرا دچار مشکل شده اند .

جالب تر از همه اینکه بعضی از شرکتهای بزرگ نفتی همچون شرکت نفت فلات قاره ایران (که از چهار جزیره خارگ،لاوان،سیری و بهرگان تولید نفت دارد) به تازگی در برجی که پول کلانی بابت خرید و بازسازی آن صرف کرده بود، حالا باید از پایتخت به شهر نامعلومی جابجا شود که این باز خود مستلزم هزینه زیادی است و از این گذشته باز چندین ماه و سال دوباره بلا تکلیفی و…

آیا واقعا مسئولین ما این تصمیم را با برنامه و هدف مطرح کرده اند یا نه؟

تکلیف هزاران هزار کارمند که در پایتخت زندگی میکنند و حتما با این جابجایی زندگیشان تحت تاثیر قرار میگیرد چه خواهد شد؟

 

اللهم اجعل عواقب امورنا خیرا